ՇԱԽՄԱՏԻ ՍԻՆԵՐԳԵՏԻԿ ԷՖԵԿՏՆԵՐԸ ՆԱԽԱԴՊՐՈՑԱԿԱՆԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՈՒՄ
DOI-:
https://doi.org/10.24234/scientific.v2i52.390Հիմնաբառեր-:
սիներգետիկ էֆեկտ, նախադպրոցական տարիքի երեխայի զարգացում, շախմատի ուսուցում, տեղեկատվության մշակման սխեմա, համակարգՎերացական
Հոդվածում քննարկվում է շախմատի ուսուցման սիներգետիկ մոտեցումը՝ համակարգի ըմբռնման և երեխայի կողմից տեղեկատվության մշակմանը, զարգացմանը միտված եղանակները, որոնք կարող են հանգեցնել երեխայի իմացական գործունեության ինքնակազմակերպմանը՝ Ժան Պիաժեի կողմից առաջադրված կոգնիտիվ սխեմայի համատեքստում։ Հոդվածի նպատակն է հիմնավորել սիներգետիկ էֆեկտները նախադպրոցականի զարգացման գործընթացում։ Հետազոտության մեթոդաբանությունը և ընտրված մեթոդները։ Որպես մեթոդաբանական դիտարկումներ նկատի ենք ունեցել համակարգի ընդհանուր տեսությունը, շախմատի ուսուցման կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ մոտեցումները, ինչպես նաև Լ․ Վիգոտսկու, Ա․ Լեոնտևի, Ա․ Լուրիայի և նրանց հետևորդների գործունեության հայեցակարգի տեսակիրառական մշակումները, փաստարկումների և անձի զարգացման տեսությունները։ Կիրառված մեթոդներն են՝ մասնագիտական գրականության վերլուծություն, դիտում (ինչպես քայլերի, այնպես էլ հուզական վիճակների), զրույց, փորձարարություն, արդյունքների վերլուծության։ Հետազոտության վերջնարդյունքը՝ Փորձի և սխալի, ընդօրինակման կամ մեծի կողմից ճշգրիտ հրահանգավորման պայմաններում երեխայի կողմից հասանելի են դառնում ասսիմիլյացիայի և ակկոմոդացիայի գործընթացները, որոնց համադրմամբ ի հայտ են գալիս սիներգետիկ էֆեկտները՝ որպես ուսումնաճանաչողական գործունեության նպատակամետ կազմակերպում և կառավարում։ Ուստի, շախմատի ուսուցման գործընթացում սիներգետիկ էֆեկտներ ապահովող տեսակիրառական մոտեցումները կիրառելի են նախադպրոցականի զարգացման գործընթացում։ Հիմնական եզրակացություն։ Ապացուցվում է սիներգետիկ էֆեկտներ ապահովող մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները նախադպրոցականի զարգացման և նրանց գործունեության ինքնակազմակերպման գործընթացում։
Հղումներ
Bezrukih M. M., Filippova T. A., Verba A. S. (2021). Kompleksnaya diagnostika razvitiya detej 5–6 let (Comprehensive developmental assessment for children aged 5–6 years). Novye issledovaniya, 2(66).
Knyazeva E. N., Kurdyumov S. P. (2007). Sinergetika: nelinejnost' vremeni i landshafty koevolyucii (Synergetics: The Nonlinearity of Time and Landscapes of Coevolution). KomKniga, Moskva․
Agustini, R., Meilanie, R. S. M., & Pujiastuti, S. I. (2024). Enhancing Critical Thinking and Curiosity in Early Childhood Through Inquiry-Based Science Learning. Aulad: Journal on Early Childhood, 7(3).
Barrero Trejos, S. J., Montoya, D. M., & Urquijo, S. (2024). Executive Functions and Chess: A Systematic Review. Psicología desde el Caribe, 41(2).DOI՝ 10.14482/psdc.41.2.147.965
Bolotina, E. V. (2022). Synergic Approach to Education. Transactions of Telavi State University.
Boyqobilova, N. U. (2024). The Theory of the Self-Organization of Primary School Students' Educational Activities Is Based on a Synergistic Approach. Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal.
Bruner, J. S. (1960). The Process of Education. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Chykurova, O. (2022). Synergetic Approach as a Methodological Basis of the Theory of Self-Organization of Primary School Students’ Educational Activity. The Scientific Issues of Ternopil Volodymyr Hnatiuk National Pedagogical University. Series: Pedagogy, 1(2).
Haken, H. (1983). Synergetics: An Introduction. Berlin–Heidelberg–New York: Springer.
Haken, H., & Portugali, J. (2021). Information and Self-Organization II: Steady State and Phase Transition. Entropy, 23(6).
Hutt, A., & Haken, H. (Eds.). (2020). Synergetics. New York: Springer.
Issabekova, A. K., & Katenov, A. K. (2024). Scientific and Theoretical Foundations of the Organization of Education Based on a Synergetic Approach. 3i: Intellect, Idea, Innovation, 1. DOI: 10.52269/22266070_2024_1_130
Leontiev, A. N. (1978). Activity, Consciousness, and Personality. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
Ludwig von Bertalanffy (1968). General System Theory: Foundations, Development, Applications, George Braziller, New York․
Palatnikov, D. E. (2024). Possibilities of Applying a Synergistic Approach to the Analysis of Teacher Training Systems. Yaroslavl Pedagogical Bulletin, (6). DOI: 10.20323/1813-145X-2024-6-141-98.
Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. New York: International Universities Press.
Pyle, A., Danniels, E., Larsen, N. E., & Martinussen, R. (2022). Supporting children's self-regulation development in play-based kindergarten classrooms. International Journal of Educational Research, 115, 102059. Elsevier
Taubaeva, Sh. (2020). Synergetic Approach in Pedagogy as a Platform for Studying the Phenomenon of Personal Self-Development. Pedagogy and Psychology, No. 4(45).
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Yakushina, A. A., Vasukova, E. E., & Dolgikh, A. G. (2025). Association Between Cognitive Abilities and Chess Skills in Children: A Systematic Review. National Psychological Journal, 20(3). DOI՝ 10.11621/npj.2025.0306
Ներբեռնումներ
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Vladimir Karapetyan, Marianna Amiraghyan

Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

