ՀԱՅԵՐԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԱՖՂԱՆԱԿԱՆ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ․ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՓՈՐՁԱՌՈՒԹՅՈՒՆ
DOI-:
https://doi.org/10.24234/scientific.v2i52.387Հիմնաբառեր-:
աֆղանական պատերազմ, մարտական կապիտալ, վետերաններ, զինված ուժեր, ինստիտուցիոնալ փոխակերպում, վետերանական կազմակերպություններ, ինտերնացիոնալ պարտքՎերացական
Աֆղանական պատերազմը և նրա ազդեցություն խորհրդային հասարակության վրա հանգեցրին նշանակալի փոփոխությունների։ Սույն հոդվածում ուսումնասիրված է Խորհրդային Հայաստանից աֆղանական պատերազմին մասնակցած զինծառայողների քանակական պատկերը՝ նպատակ ունենալով ցույց տալ աֆղանական պատերազմին մասնակից հայ զինծառայողների մարտական փորձառության վերակիրառությունը արցախյան պատերազմում և նրանց ներդրումը ՀՀ զինված ուժերի կազմավորման գործընթացում։
Արխիվային գործերի, վետերանական կազմակերպությունների և համացանցային տեղեկույթի համադրությամբ հաստատվել է, որ Խորհրդային Հայաստանից պատերազմին մասնակցել են շուրջ 4000 զինծառայող (400 սպա), զոհվել է 86 հայրենակից (128 հայ՝ ԽՍՀՄ բոլոր հանրապետություններից), վիրավորվել՝ շուրջ 300-ը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ վետերանների մարտական փորձառությունն ու նրանց միջև ձևավորված կազմակերպական կապերը նպաստել են կամավորական ջոկատների կազմավորմանը, մարտական գործողությունների կազմակերպմանը և հայրենիքի պաշտպանության գործի իրականացմանը։ Առանձնակի կարևորվում է այն հանգամանքը, որ վետերան-սպաները ոչ միայն վճռորոշ ներդրում են ունեցել կամավորական ջոկատների ձևավորման, այլև ազգային բանակի կազմավորման և կայացման գործում։
Եզրակացվում է, որ աֆղանական պատերազմի մարտական փորձառության կիրառումը արցախյան պատերազմում պատահականություն չէր, այլ «մարտական կապիտալի» փոխակերպման օրինաչափ արդյունք, այն պայմաններում, երբ բացակայում էին պաշտպանական ինստիտուտներն ու ռազմական կառույցները։
Հղումներ
HAA, f. 328, ts’. 41, g. 7, t’. 1-47, HAA, f. 328, ts’. 29, g. 27, t’. 16, 49; HAA, f. 328, ts’. 7, g. 56, t’. 2; HAA, f. 328, ts’. 7, g. 25, t’. 38-43; HAA, f. 328, ts’. 32, g. 23, t’. 97-100; HAA, f. 328, ts’. 42, g. 6, t’. 222, 266; HAA, f. 328, ts’. 22, g. 38, t’. 70, 114, 116-117, 123; HAA, f. 328, ts’. 6, g. 18, t’. 1; HAA, f. 328, ts’. 35, g. 15, t’. 6, 19, 24; HAA, f. 328, ts’. 40, g. 61, t’. 41.
Afganistan i armyane (Afghanistan and the Armenians). (2021). https://hhpress.am/aylq/2021/5904/ (Data obrashcheniya: 18.08.2026)
Afganskie veterany s chest'yu nosyat zvanie Soldata Otechestva (Afghan veterans wear the title "Soldier of the Fatherland" with honor). Prezident Respubliki Armeniya. (2009). https://newsarmenia.am/am/news/politics/arm1-20090216-42026827/ (Data obrashcheniya: 18.08.2026)
Armeniya i zabytaya vojna v Afganistane (Armenia and the Forgotten War in Afghanistan). O chem ne sleduet molchat' spustya 30 let. (2019). https://arm.sputniknews.ru/20190214/armenia-afxanakan-paterazm-17283869.html (Data obrashcheniya: 15.08.2026)
Manukyan V. (2015). My dolzhny byt' vdvoe sil'nee vraga v lyuboj moment (We must be twice as strong as the enemy at any given moment). https://armenpress.am/hy/article/791874 (Data obrashcheniya: 19.08.2026)
«Vojna v Afganistane s samogo nachala byla oshibkoj». (2021). Armyanskie uchastniki vspominayut i obsuzhdayut (Armenian participants reminisce and discuss). https://www.azatutyun.am/a/31415003.html (Data obrashcheniya: 18.08.2026)
Petrosyanc, T. i Gazaryan, G. (2009). 1000 armyanskih generalov, admiralov (1,000 Armenian generals and admirals), Erevan, per. Heg.
chelovek tol'ko iz SHiraka (400 people from Shirak alone). (2019). Zabytye voiny Afganistana. https://arm.sputniknews.ru/20190219/afghanistan-30-years-ago-miayn-shirakic-400-mard-e-masnakcel-17375162.html (Data obrashcheniya: 19.08.2026)
Vorob'eva, N. V. (2009). Afganistan bolit v moej dushe (Afghanistan aches in my soul): Kniga pamyati pridnestrovcev, pogibshih v Afganistane. Izd. vtoroe, dopolnennoe i ispravlennoe. Tiraspol'.
Iliya II blagoslovil veteranov afganskoj vojny (Ilia blessed the veterans of the Afghan War). (2012)․ https://sputnik-georgia.ru/20190220/veteranov-afganskoy-voyny-Iliya-II-blagoslovil- 244379649.html (18.08.2026)
Markovskij, V. YU. (2016). Boevaya aviaciya v Afganskoj vojne (Combat Aviation in the Afghan War). M.: YAuza: Eksmo.
Spisok pavshih v Afganskoj vojne po Respublike Armeniya (List of those who fell in the Afghan War from the Republic of Armenia), https://afgan.ru/memorial/afgan-armenia-.html (18.08.2026)
Spisok pavshih v Afganskoj vojne po Respublike Azerbajdzhan (List of those who fell in the Afghan War from the Republic of Azerbaijan). https://afgan.ru/memorial/afgan-azerbaydzhan-.html (18.08.2026)
Ackermann, F., & Galbas, M. (2015). Back from Afghanistan: Experiences of Soviet Afghan War veterans in transnational perspective. Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society, 1(2), 1–21.
Bourdieu, P. (2018). The forms of capital. In The sociology of economic life (pp. 78–92). Routledge․
Bourdieu, P., & Nice, R. (1977). Outline of a theory of practice (Vol. 16). Cambridge University Press.
Braithwaite, R. (2011). Afgantsy: The Russians in Afghanistan, 1979–1989. Oxford University Press.
Brown, A. (1996). The Gorbachev Factor․ Oxford University Press.
Ro'i, Y. (2004). Islam in the FSU—An inevitable impediment to democracy? In Democracy and pluralism in Muslim Eurasia (pp. 101-116). Routledge.
Ro'i, Y. (2015). The varied reintegration of Afghan War veterans in their home society. Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society, 1(2), 19-56.
Roth, S. (2025). Career boundary crossing: The importance of networks for the transition from the military to civilian employment. Sociological Research Online, 30(3), 730–747.
Sklokina, I. (2015). Veterans of the Soviet–Afghan war and the Ukrainian nation-building project: From perestroika to the Maidan and the war in the Donbas. Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society, 1(2), 133-168.
Wilkinson, H. R. (2019). No Man’s Land? Veterans’ experiences of 21st century warfare and the return to post-conflict life (Doctoral dissertation).
https://nottingham.academia.edu/HannahWilkinson (18.08.2026)
Ներբեռնումներ
Հրապարակված
Թողարկում
Բաժին
Արտոնագհր
Copyright (c) 2026 Vladimir Pogosyan

Այս աշխատանքն արտոնագրված է որպես a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

